Надзейны сродак ад прывідаў

***
На здымках з космасу Зямлю разразаюць не межы,
а аблокі, зоны высокага і нізкага ціску.
Кожны чалавек носіць свае межы з сабой.
Зайсці да суседа на каву — акт замежнай палітыкі.


Надзейны сродак ад прывідаў

I

Я даўно падазравала: у доме з'явіліся прывіды.
Бывае, ідзеш па калідоры, а яно ра-аз! — і выпырхне з-пад ног
ці выскачыць з-за кута — і ты на падлозе.
Але яму і гэтага мала: схаваецца за вазу
і так смяецца, так смяецца, што ваза не вытрымлівае і падае.
Я б таксама не вытрымала, але вычытала ў газеце спосаб
(пісалі, уратаваў не адну няшчасную ад напасці):
бярэш тры лыжкі верасу, тры пацучыныя лапкі — 
што рабіць з чацвёртай, там не згадвалася,
а можа, меўся на ўвазе кульгавы пацук,
і яго кульгавасць давала надзею на выратаванне.
Не ведаю. Я ўзяла тое, што было.
Пасля трэба дадаць патоўчаную таблетку аспірыну,
перамяшаць, тройчы пранесці над свечкай,
завязаць у чыстую насоўку (абавязкова чыстую)
і закапаць пад парогам. Парога ў мяне няма,
давялося ранкам закопваць пад пад’ездам,
пакуль людзі не пайшлі на працу.
Дзіўна гэта гучыць, але глядзі ж ты — падзейнічала:
прывіды мяне больш ніколі не турбавалі.

ІІ
 
Сёння мне прыйшоў ліст.
Добра, падумала я, усе час ад часу 
атрымліваюць лісты. Вось і мне прыйшоў.
Разрэзала канверт — а там пасланне ад Клато:
піша, што не ведае, да каго звярнуцца,
а ў яе кудзеля скончылася, і няма чаго прасці,
і няма чаго намотваць на верацяно,
абразаць, значыць, таксама няма чаго.
Ты — зацікаўленая асоба, піша Клато,
так што хуценька выцягвай зберажэнні
і рабі мне паштовы перавод.
Добра, падумала я, зберажэнні я выцягну,
але яны на пахаванне, не на нейкія глупствы.
Яна будзе прасці, а я вазьму і памру,
не дачакаўшыся наступнага заробку.
Што мне мойры і іх хвалёнае рукадзелле?
Хай што хочуць прадуць, а жыць і паміраць — мне.
Яны і самі разбяруцца са сваімі нягодамі —
і выкінула няшчасны ліст к чорту.
 
ІІІ

Ля суседняга дома злосна тырчаць
парыжэлыя пухіры гартэнзій.
Цікава, чаму жанчына, якая іх пасадзіла 
і пасля цягала з кватэры вёдры з вадой,
пакінула куст у такім выглядзе?
Я свой даўно падрэзала,
каб гартэнзіі лепей цвілі налета.
Можа, я проста чагосьці
не ведаю? 


***
Віфлеемская зорка 
ўспыхнула сто дваццаць тысяч гадоў таму, 
але яе святло 
дабралася да Зямлі 
толькі ў пачатку нашай эры.


Каляднае

Кожны снежань Ісусу Хрысту ўсё больш гадоў.
Ён мог заспець два-тры крыжовыя паходы,
перахварэць на чуму, 
выжыць у першай сусветнай,
пасля эміграваць у Аргентыну
ці загінуць у Асвенціме,
а можа, застацца апошнім носьбітам
мовы ідыш у Валожыне
і дажыць там да смерці,
бо смерць урэшце прыходзіць
і да самых трывалых.
Так ці інакш, мы б не сустрэліся.
Але я ўсё адно штогод святкую 
гэты дзень нараджэння — 
запальваю зорку,
прашу падарункаў, як маленькая.
Ён ведае, што я люблю ў такі дзень — 
каб снег з нябёсаў і ўсміхаўся 
хтосьці нябачны здалёку.
Святы прыходзяць нават да тых,
хто памёр.
І таму я таксама помню ўсё,
што мушу,
учэпістай памяццю вока — 
нават пячору.
Да Віфлеема — рукой дастаць.
Гэта было ўчора.


Размова

Мы напэўна зрабіліся лепшымі,
сказала яна —
мора выплёўвае на сушу 
ўсё меней чорных водарасцяў,
груды чорных валасоў на беразе 
ўбываюць,
і менш у іх бліскучых пластмасін і шкельцаў,
камбалíных заколак
і стракатых крыкаў аб помачы,
мора выносіць з хаты ўсё меней смецця 
і дае нам палёгку,
а мы самі болей не марнатраўцы
і нават глядзім на яго часамі
з належнай павагай.
Дык, можа, у гэтым свеце
не так і блага?


Малітва

Божа рудахвосткі-чарнушкі,
што працуе, душы прыслухаўшы,
заступнік хрушчоў, смаўжоў і вужоў,
нявінных тваіх ягнятак,
святы абаронца хвашчу, папараці,
пахіленых навальніцай дрэў,
дай ім патолі,
дай вытрываць і не вывернуцца,
усе свае трыпутнікі
схавай ад хіжага вока,
вераю абдары вербы свае,
ляшчоў, каршакоў 
і кнігавак — так, кнігаўкі
жалобныя выпісваюць арнаменты ў аблоках,
пахавальныя,
і людзі,
людзі падаюць, як дрэвы,
як ястраб на палёўку, падаюць яны,
суша іх кранае,
перакройвае —
кепскі год,
кепска пачаўся, пажары вакол,
кагосьці робіцца менш, а кагосьці не меншае,
Божа каліны-рабіны, глогу, крываўніка,
крыві, што пралілася, крыві, што стыгне і стогне,
Божа, чарназёмам стань ім усім, травой сакавітай, новым эонам.
Божа, вось дзеці твае.
Збылося.


Традыцыя

У нашых краях 
радаводы вядуцца ад мёртвых,
адзін-два мерцвякі на сям'ю
у кожным калене,
кладзішчы навокал,
трупы над калыскамі,
нябожчыкі — 
за вясельным сталом,
у чатырох сценах сядзяць,
на чатыры бакі глядзяць,
сямейныя альбомы гартаюць,
мерцвяка за мерцвяком 
памінаюць.

Не ведаю, хто гэта — 
я ці мая прапрабабуля.

На галінах вароны 
(душы продкаў),
у траве матылькі 
(душы продкаў) —
цікуюць,
што з намі адбываецца,
як смерць з калена ў калена 
паўтараецца.

Вось і наша чарга
прыйшла.


Безназоўнае

Ад здымкаў з вайны я раблюся хворай,
а яны гэта зведалі,
і памерлі,
і ляжаць мёртвыя
па іншы бок пазнання
дабра і зла.


Сузіральніца

Не трапіла ні ў вязніцу,
ні на вайну,
збегла ад гісторыі,
прынамсі ад найгоршых яе
выбрыкаў,
не ведаю, як бомба
падае на горад,
а мёртвую плоць
бачыла адно 
на мірных пахаваннях
ці ў кіно — 
і тое няшмат,
бо не люблю батальных сцэн
і трылераў.
Не памерла, 
не паўстала з магілы,
не трымала зброі ў руках,
не сядзела ў падвале,
дзелячы апошні глыток
з іншымі,
і гляджу на свет,
недалучаная 
да імклівага падзення 
ў прорву падзей,
у якіх столькі 
людзей
пад гэтымі словамі 
не падпішацца.


Гета

Самалётам у небе не месца, самалёты — гэта
вужакі, ім курчыцца ў брудзе і пыле.
Самалёты сёння сагналі ў самалётнае гета,
зачынілі на ключ, а ключ за морам згубілі.

Мора шуміць, над ім лунаюць лятучыя рыбы,
і Лятучы Галандзец шырока расправіў крылы.
А ў нашых жылах іншыя хвалі плешчуцца, нібы
не з таго ж мы праху і не ў тыя ж ляжам магілы.

Мора-морачка, глыбіні-твані бяздонныя,
мая турма, ад раю да небакраю,
блаславёны сённяшні дзень і ўсе мы ў ім блаславёныя,
хаваем шасі і курс на зямлі выбіраем.

Будзе свята аднойчы й на нашай вуліцы,
гета справіць улазіны – па-вужынаму ціха,
бо ў гавані нашай даўно няшмат хто швартуецца,
хіба што шыхтуецца, першы — гатовы, наступны — на выхад.

Нехта вырваўся, draj kejn majrev, draj kejn mizrex (1),
а нехта ў вырай іншай, Птушынай, дарогай.
Паветраны змей — і той у хмарах, курам на смех,
змей, што ніколі не лётаў далей ад парога. 

Апошнія зводкі: з касы і слоўнікаў зніклі білеты,
вужыны кароль паблісквае фюзеляжам.
А за межамі гета ніхто і не ўспомніць пра гэта,
калі толькі нехта з выжылых не раскажа.

(1)  — "Тры на захад, тры на ўсход" (ідыш). Радок з песні "Ojfn veg štejt a bojm" ("Ля дарогі клён стаіць") на словы Іцыка Мангера. У песні тут маюцца на ўвазе птушкі, якія злятаюць з клёна.


Папараць-кветка

Калі ў цябе няма ні вялікай легенды,
ні згадкі пра шчаслівае вяртанне,
бо ўсе вяртанні заканчваліся
аднолькава кепска,
ні перамогі за стагоддзі,
якія ўмяшчае твая памяць,
застаецца толькі шукаць
папараць-кветку.

Папараць-кветка — батанічны казус,
не апісаны ніводнай
з прынятых у свеце сістэматык,
казка на ноч, якая цешыць
нават не дзяцей, знявераных найболей,
а іх бацькоў, гатовых учапіцца
за апошнюю надзею і бадзяцца з ёю
ў лесе парадоксаў, лесе рэчаў, 
лесе, дзе знайшлі прыстанак
затаптаныя цені і зляканні.

Пошук папараць-кветкі
не дае абяцання, 
падмацаванага прагнозам
ці выпіскамі з хронік,
генетычным кодам,
добрым словам ці верай,
што калісьці тое ж некаму ўдалося.
На забаву не падобны
пошук папараць-кветкі,
без сур'ёзнай нагоды
ў тую цемру не ўвойдзеш.

Калі я яе сёння не адшукаю,
пачынаеш тады адлічваць крокі, 
калі і заўтра не знайду яе, 
спатыкаешся на хітраспляценні
каранёў і думак,
калі хаця б раз у вечнасці 
яна мне не трапіцца,
то ў якіх страхах я сабе прызнаюся, —
што шукаю тое, чаго не існуе?

І застаўшыся сам-насам
з гэтай папараць-пусткай,
ці не запрагнеш ты абачлівасці,
ці не захочаш развярнуцца
і пайсці іншай дарогай,
пакуль міма праплываюць
цені і зляканні? 
Яны не спыняцца,
пакуль ты з імгі не выцягнеш
недаўяўленае нешта.

Увесь цяжар — толькі на табе,
нікім не прызначаны.
Хто цябе вабіў у гэты лес,
хто вырашыў, што ты 
на яго ўскрайку народзішся?
Куды ні звернеш — 
непрагляднай ноччу ўсе дарогі 
ў лесе аднолькавыя.
Куды ні звернеш — 
усё адно мусіш шукаць 
папараць-кветку.