Paused by God

Сходы

Дзеці бягуць па сходах уверх, 
з радасным крыкам і сьмехам,
праз тры прыступкі.

"І адкуль толькі сілы", — 
бурчыць наўздагон ім настаўнік,
адстаючы.

Задыхаецца,
гучна сапе,
спадзяецца дагнаць.

А дзіцячыя галасы 
ўсё вышэй —
вышэй за вітраж суседняга храма,
вышэй за крыж і званіцу,
вышэй за песьню званоў.

Недзе ў тумане 
самы высокі голас
кажа: "Давай засьпяваем вось гэта!
Ты ведаеш словы?
Я — не".

Усё да канца 
ведае толькі настаўнік,
якому даўно не да песень, —

крывіцца, змахвае пот 
і сьлёзы з вачэй,
пачынае, хрыпе,
захлынаецца словамі,
давіцца сьпевам,

на зьдзіў самому сабе паскараецца,
падбадзёрвае жартамі перадапошніх,
ловіць кожнага, хто 
спатыкаецца перад ім —

і зьнікае ў аблоках
разам з усімі,
сьмяротна нястомны,

самы бяскрылы ў небе,
самы шчасьлівы на зямлі.


Пара

                           Памяці Мэры Шэлі і Норы Галь

"Калі слухаў казкі ў дзяцінстве,
ня мог зразумець, у чым 
сэнс мёртвай вады.

Бо каб ажывіць героя ці гераіню, 
здаецца, хапіла б
адной жывой.

Цяпер вось перакладаю 
літаратуру са слоўнікам.

Бяру стопрацэнтна мёртвыя словы, 
яшчэ і яшчэ,
пакуль ня зьлепіцца цела,
якому загадваю жыць, 

а яно нічога, 	 
жыве.

І некаторыя вераць, 
ходзяць, разглядваюць экспанаты, 
цокаюць языкамі.

А потым заменіш адну дэтальку,
і як дзяўбане па пальцах —
іскры і шчыпле ў вачах, 
і дымавая завеса 
ад пары мёртвай вады.

А цела ўцякло з музэю 
літаратурных фігур.
Дзе яно зараз, 
лепей нават ня думаць".

Так мне прынамсі расказваў 
дасьведчаны перакладчык
казак народаў сьвету.


Трэцяе пакаленьне

Дзяўчына васьмідзясятых 
просіць Алена Дэлона:
падпішыце фота
для маёй мамы.

Дзяўчына нулявых 
просіць мяне:
падпішыце кніжку
для маёй настаўніцы беларускай мовы.

Дзяўчына нулявых 
просіць Алена Дэлона:
падпішыце фота 
для маёй бабулі.

Дзяўчына дваццатых 
просіць мяне:
падпішыце кніжку
для маёй настаўніцы беларускай мовы. 

І яшчэ адну —
адвязу на радзіму, другому настаўніку.

А вось гэтую, дзіцячую,
для дочкі, сына, мужа і для мяне.

Ален Дэлон 
дажыў да сваіх прабабуль 
і цяпер несьмяротны.

Беларуская мова 
выхавала сваіх настаўнікаў, 
чытае дзіцячыя кніжкі
і расьце.


Да пытаньня канфэсійнай 
прыналежнасьці Бога

25-га сьнежня хутчэй католік,
але ня толькі.

7-га студзеня хутчэй праваслаўны, 
але не ва ўсіх.

У ноч з 31 сьнежня на 1 студзеня
з кожнай гадзінай
пераводзіцца з усходу на захад.

13-га ўсё яшчэ на стылі, але стары.

14-га лютага ёсьць любоўю.

8-га сакавіка — роўнасьцю, 
сястрынствам
і трошачкі мімозай.

Польскі бог
стварыў сьвет за шэсьць дзён, 
а ў сёмы дзень не працуе, 
акрамя гандлёвай нядзелі раз на месяц.

Ці мае габрэйскі гандлёвую суботу?
– А чаму вы пытаеце?

Літоўскі бог 
у нядзелю да трох.

Швэдзкі пратэстанцкі
да дзесяці.

У індыйскага бога ўсяго многа.
У аргентынцаў рука бога.

Бог дэмакратаў
Капітан Амэрыка.

У рэспубліканцаў 
Б.-айцец,
Б.-junior 
і сьвяты твітэр.

Бог французаў — Дзюма.
У немцаў — Ніцшэ.
У Ніцшэ — няма.

На Беларусі — жыве.
– Жыве вечна!

Бог у славянаў — пярун,
і ў балтаў — пярун,
у старажытных грэкаў —
стары пярун.

У скандынаваў — молат.
У акадцаў — серп.
У Веры Мухінай — па веры яе.
 
Бог унівэрсытэцкіх інтэлектуалаў 
не існуе,
ад сэсіі да сэсіі.

"Бог адзіны", —
кажа нарэшце адзіны Бог.
Людзі згодныя: "Так, але якое канфэсіі?"


Каштанаўты

Чароды каштанаў 
зьбіраюцца ў вырай,
але ўсе такія сьпелыя,
што рэдкія далятаюць да неба.

Рэшта прызямляецца — 
на траве,
на грунце,
на штучным пакрыцьці.

Нехта ў калючым 
вялікім шаломе.
Шалом табе,
лётчык-каштанаўт!

Іншы, адкрыўшы забрала,
сустрэне блізкую восень
вялікім ілбом
бліскучага 
лятучага інтэлектуала.

Які будзе ляжаць пад каштанам 
і казаць, што жнівень трэба 
выцэджваць зь сябе па кроплі,
як марожанае за 28 капеек.

Сьціраючы ўсё выпадковае, 
помнячы ўсё найважнейшае.

Тады лета
ловіць сябе за хвост
і робіцца бабіным,
дзедавым і трохі дзядзькавым.

У паветры аж лётае 
вайфай дзіцячых згадак
і пыл раённай бібліятэкі,
і ты разам зь імі
на павуцінцы ўверсе,
з рыльцам у верасовым мёдзе,
лавец васількоў у жыце, 
шпаркі, лёгкі, махнаты
наведнік Краіны Вос. 

Дзе ўсё закончыцца добра, 
героі вернуцца дамоў, 
а кніжка на паліцу.

Кай дачакаўся Герду,
і марозіва растае
ды цячэ па твары,
а апошняя кропля
падае аўтару за каўнер,
дзе будзе жыць, як за пазухай,
а потым вернецца з выраю,
вырасьце
і ператворыцца ў каштан.


Гусачкі

                           Стэфану Эрыксану 

"На Беларусі пчолы як гусі" – 
разумею класіка,
добра пакусаны ў дзяцінстве
тымі і гэтымі.

Слухаю, як швэдзкія гускі
зьбіраюцца ў чароды
перад адлётам.

Харызматычны важак 
кіруе іншымі ўвішна,
нібы колішні амбасадар Швэцыі ў Беларусі,
іх эксцэленцыя Стэфан Эрыксан.

Той, што аднойчы, 
сустрэты ў варшаўскім аэрапорце,
сказаў мне: "Чакай хвілінку, 
тут абвяшчаюць рэйс на Менск, 
пайду зірну, а раптам знаёмыя…"

…адлятаюць у незнаёмае,
гусіная скура на ветры,
гусінае пяро на вадзе.
 
Між гарадамі-чародамі
перагукаюцца рэхам,
зь іншага берагу мовы
абяцаюць вярнуцца.

Матухна Гуска,
Гусюхна,
нябесная амбасадарка,
ахоўніца малога Нільса
і ўсіх беспрытульных, бяздомных!

Будзеш спыняцца на адпачынак 
у транзітным аэрапорце — 
перадавай вітаньні
кожнай гусачцы-беларусачцы.

Скажы, што помню ўсё, 
а найболей дзяцінства — 
і ўкусі ад мяне за гузку.


Канец лета

Яшчэ не стары дзед 
едзе паўз роў на ровары.

Кепка на лобе, 
кошык зь яблыкамі на раме
і другі, з ужо восеньскім лісьцем.

Паварочвае дадому,
бачыць мяне.

Ну, і дзе ты? 
Нешта даўно не было.

Я за Балтыйскім морам, 
за старажытным мурам,
за дзедам-швэдам, —
кажу і самому сорамна.

Які ты стаў худзенькі, — 
кажа бабуля.
Ня кормяць на гэтым сьвеце? — 
жартуе дзед.

Дзед, а навошта асеньняе лісьце? — 
зьмяняю тэму.
Жаўцее, бо хутка восень.

Ніколі ня бачыў цябе ўвосень, 
толькі ўлетку на вакацыях.

Чаму ня пішаш? — 
пытае мяне. —
Бабуля сумуе.

Вось пішу, — 
пішу яму, — 
бо і я таксама.

Будзе сумна, працуй паболей, 
а да нас яшчэ пасьпееш, —
кажа дзед,
коціць ровар з гары
і зьнікае ў восені.

Яблыкі добра ўпіталі 
летняе сонца,
а лісты быццам загарэлі за жнівень
і цяпер жоўта-чырвоныя.

Лупіцца шурпаты нос, 
асьцярожна здымаю зь яго 
водар грыбоў і яблык.
Шолах начнога саду з вушэй,
каліўца сена з шыі,
драпіны з каленак.

Аблазіць абгарэлая за лета 
дзіравая памяць.


Няведаньне дыялектыкі 
не вызваляе ад гравітацыі

Амур страляе
ў яблык на галаве
Ньютана.

Парыс набывае тры 
па кошце двух,
і мае праблемы 
абсалютна бясплатна.
Прыбягае Ахіл.

Ева пячэ шарлотку, 
Адам гоніць кальвадас, 
а анёл — іх абаіх.

Паветраны зьмей
чапляецца да стралы з пытаньнямі,
блытаецца ў нагах Ахіла,
кажа, што Зянон ужо ня той.

Вецер зносіць стралу,
яблык,
галаву прафэсара Ньютана, 
генеалагічнае дрэва Адама,
Амура і Еву
з Эдэмскага саду
ў Герадотава мора.

Сонца пячэ —
і печаныя яблыкі 
падаюць на зямлю.

Зямля стаіць 
на трох апорыях 
і чарапасе.

Чарапаха скардзіцца — 
зноў гэтае сонца ды іншыя яблыкі, 
спасу ад іх няма.

Толькі Зянон
ведае, што Ньютан ніколі
не дагоніць стралы Амура.

І нашае каханьне 
застыне ў нерухомым палёце
і будзе жыць вечна,
як у Бога на паўзе.


Урыўкі рыфмаванай паэзіі, выпадкова ацалелыя 
ў бутэльцы пасьля касьмічнага караблекрушэньня

Я хацеў бы спаткацца з Вамі на ву…
У ціхую сінюю но…
I сказаць:
"Бачыце гэтыя бу…
Ясныя зо…
Да іх ляціць нашае со…
I нясецца за сонцам зя…
Хто мы такія?
Толькі падарожныя, — папутнікі ся…
Нашто ж на зямлі
Сваркі і звадкі, боль і гор…
Калі ўсе мы разам ляцім
Да зор?"

9 сьнежня 2024


Песьня з рэфрэнам

Людзі робяць шмат цудоўных 
неабавязковых рэчаў.

Едуць на поўдзень улетку. 
Выцінаюць сьняжынкі ўзімку.
Пяюць песьні пра начную вандроўку 
у начной вандроўцы, —

перакрыкваючы птушак,
заглушаючы вогнішча.

Шмат цудоўных
неабавязковых рэчаў
робяць людзі.
 
Уключаюць фантаны ў дождж, 
а цэнтральнае ацяпленьне 
ў самую цяплынь.

Прызначаюць спатканьні 
па тэлефоне з гучнай сувязьзю.
Не прыходзяць.

Плачуць ад радасьці.
Моляцца сонцу і грому,
дзякуюць за цэнтральнае ацяпленьне 
і гучную сувязь, —

перакрыкваючы птушак,
заглушаючы вогнішча.

А яшчэ людзі робяць 
здымкі карцінаў 
і карціны са здымкаў.

Натхняюць адно аднаго 
прыгажосцю — на прыгажосьць,
каханьнем — на каханьне.

Пішуць вершы.
Некаторыя зь іх яшчэ й рыфмуюць.
І нават друкуюць, чытаюць або сьпяваюць, —

перакрыкваючы птушак,
заглушаючы вогнішча.

Жнівень, сьнежань 2024