Hanna Shakel
We can't look at the poet's playful smile or how his forelock stuck out from under his cap. Can't look at his eyes in grayscale. Not a single photo of Janka Valasievič has been preserved. As well as thorough biographical information. He was born in 1912, wrote poetry, studied at the literary faculty, and was tortured in the Minsk "Americanka" prison in 1937. This is your fate if you are a Belarusian poet of the 1930s.
But through the surviving poems, we can incarnate into a sixteen-years-old boy and look through his eyes into the morning sky over Rahachoŭ with joy and hope.
Let Valasievič's "song disperse the fog."
Hanna Shakel
* * *
Як апошні прамень за гарой
Згубіць месяц ў даліне зялёнай,
Я пайду… абнімуся з зарой,
Што расьсеяла сьвет на загонах.
Абнімусь, быццам з любай каханкай,
Расцалую яе, як дзяўчыну…
Ой, чаму я люблю гэтак ранак,
Калі дзень зьлёгка крыльлі расчыніць?..
Люблю раньне вясны маладое,
Бо і сам я юнак, малады…
Эх, юнацтва маё залатое!
Эх, імкненьняў гарачых уздым!
Сумна далі чагосьці туманяцца,
У тумане хаваюцца гоні.
Выйду ў поле я з песьняю раніцай,
Хай-жа песьня туман разгоніць.
Хай-жа раньне блакітна-вясновае
Усьміхнецца праменьнямі сонца!
Дык, зьвіні-ж, мая песьня сталёвая,
Разганяй над загонамі сон!..
Рагачэў.
[1927]
ПАМІРАЎ ДЗЕНЬ
Паміраў па-над лесам ўжо дзень,
І зьмяняў яго вечар цьвярозы.
Сумавалі аб нечым бярозы.
Паміраў па-над лесам ўжо дзень.
Сьмех разьліў месяц ў высі марознай,
І вакол шэры змрок парадзеў…
Паміраў па-над лесам ўжо дзень,
І зьмяняў яго вечар цьвярозы.
[1928]
* * *
У цёмным лесе глуха
Чуўся дзіўны шолах.
Сэнс я ў ім падслухаў
Чулаю душою.
Квола нейк шумелі
Сосны да яліны,
Шум здаваўся мне той
Песьняй салаўінай.
А з тэй песьні часта
Ціха плыла радасьць,
І здавалась, шчасьце
Мне ў душы ня здрадзіць.
Над прасторам ціха
Дзіўны лёс заляскаў.
Песьня не заціхне,
Адшукаю шлях свой.
Сумаваць ня мне ўжо,
Як раней ў няволі.
Растрасу па межах
Свае песьні ў полі.
Растрасу над лесам,
Раскідаю ў лузе,
Хай-жа мае песьні
У прасторы блудзяць.
Пасьмяюцца можа,
Можа і пахваляць,
Але ўсё-ж ня можна
З песьняю хавацца.
Вёска Мусічы,
Грэскага раёну.
[1928]
ЗАГУБІЛА ЗАРА ЗАЛАТЫЯ КЛЮЧЫ…
Залатыя ключы загубіла зара
І знайшла іх даўно ужо сьвежая рань.
Месяц скінуўся з высі за лес адпачыць,
Загубіла зара залатыя ключы.
І знайшла іх даўно ужо сьвежая рань,
Адамкне імі дзень, як падыйдзе пара.
Затрапечыцца радасьць, спавітая сном…
Рань ключы залатыя знайшла ўжо даўно.
Адамкне імі дзень, як падыйдзе пара,
І пазбудзецца сэрца былых усіх ран,
Думкі-мары да шчасьця ў прасьцяг павядзе.
Як падыйдзе пара, адамкне раньне дзень.
Ўжо ключы залатыя згубіла зара,
Адшукала даўно ўжо іх сьвежая рань.
Месяц скінуўся з неба за лес адпачыць…
Загубіла зара залатыя ключы.
Рагачэў.
[1928]
УСПАМІН
Дзень бялеў. Неба зоры губляла.
Кволы месяц купаўся ў імгле.
І ліпнёвая ноч шэрай плямай
Дзесьці ў далеч зьнікала за лес.
А за вокнамі пахкія ліпы
Вартавалі ўжо ціхую рань…
Тады ліпень… зялёны мой ліпень!
Абудзіў пачуцьці ў першы раз.
Штосьці клікала ў думках надзею,
Штось падказвала думкам: “ня вер”…
І каханай дзяўчыне Надзеі
Прысьвяціў тады першы свой верш.
Вакол ціха было так і проста…
Помню… верш невялічкі канчаў.
У першы раз напісаў я пра ростань,
Напісаў першы раз пра дзяўчат.
Ўспамінаю… За вокнамі ліпы…
Ды ліпнёвая ціхая рань.
Тады ліпень… Зялёны мой ліпень
Абудзіў пачуцьці ў першы раз.
Рагачэў.
[1928]
* * *
Па-вясноваму сёньня ноч,
А з вясною і сэрца разам…
І жадаецца ў думках ізноў
Абуджаць сваю ціхую радасьць.
І жадаецца сэрцу ізноў
Моцна верыць з надзеяй у шчасьце,
Пазабыцца былых мар і сноў,
Што на сэрцы нуду слалі часам.
Пазабыцца былых мар і сноў,
Вітаць сэрцам жыцьцё маладое…
Сьпяць маўклівыя далі даўно –
А у далях – туман сырадоем.
Сьпяць маўклівыя далі даўно –
Абудзіць-бы іх песьняю звонкай:
Жыцьцё радасьцю наша паўно,
Адбудоваю новай старонкі.
Жыцьцё песьнямі наша паўно,
З тымі песьнямі сэрца разам…
Па-вясноваму сёньня ноч,
Па-вясноваму ціхая радасьць.
Рагачэў.
[1929]
* * *
Заблудзіўся месяц ў вербах ля ракі,
Золата рассыпаў у кусты ракіт.
Скрозь такая ціша. Над ракой туман…
Я чакаю любай, а яе няма.
Не змагла каханьне, мусіць, зьберагчы?
І маўчыць упарта штосьці далячынь…
Над ракою цені, цені ды агні:
Рыбакі там вышлі – песьня празьвініць.
Празьвініць ды зьнікне, згасьне за гарой,
Разьліецца ў далях звонкім серабром.
Загарыцца ў думках песенны маяк.
На спатканьне вышла любая мая.
А на сэрцы шчасьце! Нас хавае ноч.
– Ну, падходзь-жа бліжай, я чакаў даўно!
Бачыш – месяц кволы ў хвалях як дрыжыць…
Сядзь са мною, лада, крыўду раскажы.
Помніш, ты казала: “Ў сэрцы боль і сум –
Раздавала многім я сваю красу”?
Хіба можна ў час наш насіць ў сэрцы боль?
– Прышла толькі шчасьце падзяліць з табой.
Досыць, мой каханы, плакаць на зары,
Жыцьцю радасьць трэба ў песьнях падарыць.
Ціха так на сэрцы. Ноч. І мы маўчым…
І плывуць у шчасьці думкі ў далячынь.
Рагачэў.
[1929]