I’m in rise of life now… The forgotten romantic Alieś Rozna

I am a romantic. Maybe that's why I'm attracted to madmen like me, who constantly live on barricades, struggle with something, naively dream of a better world, and in a moment of special inspiration admire the maple leaves under their feet and the stars in the sky. Not all poets can be called such, but of those who are dear to my heart, there is not one the other. I love Julij Taŭbin endlessly — precisely for this closeness, for the clarity of his gaze, the boldness of his thoughts and the depth of his feelings. And the more I get to know his generation, the more I'm convinced that he wasn't the only one. 

It warms the soul and breaks the heart at the same time: so many worthy people were devoured by the Chekist death machine! So many talented poets have not written their best poems!.. So many people have never known the happiness they dreamed of and deserved...

This year we are talking about not the most famous of the repressed Belarusian poets. Some names are generally lost in the vortex of time — like, for example, the name of Alieś Rozna. His friend Siarhej Hrachoŭski, who went through the GULAG and was able to talk about himself and others, in his memoirs about Alieś Rozna and Julij Taŭbin (I think it was no accident that he combined them into one article) said the following:

"Alieś variously remained only in the memory of a few people, his poems are scattered in publications of the 1920-1930s. I think it is necessary for poetry lovers to know that there was such an interesting poet and translator who could do a lot for our literature. He was a romantic in life and work, a tireless seeker of his distinctive path."

Poetry lovers really need to know about such a poet. Moreover, he wrote the poems that have come down to us mainly at the age of 14-15 — and there everything is in its place, sustained, rhythmized, figurative and colorful. It may be pretentious, but it gives the impression of outstretched wings — spring, youth, inspiration, joyful expectations. There is still no anxiety, sadness and fear — they will be later. It is still believed that everything is ahead, and this faith so delights the young man that he shares it with the whole world.

The more mature, later poems have not reached us — and I think about it with great regret, imagining what a treasure has been lost. The Soviet punishers sought to wipe people off the face of the earth — along with their names and art, and therefore everything that could not be hidden was burned. Including Alieś Rozna's poems.

Under other circumstances, this would not be important at all, but in this story it has its own meaning: he was variously Jewish (real name is Abram). A Jew who chose Belarusian culture and died for it. Like many others, he was captured as a "member of a counterrevolutionary nationalist organization." During interrogations, the chekists forced him to "turn in others." The poet and researcher Viktar Žybul, in his article about Rozna gives such an interesting fact: Alieś named Nikolai Pomelovsky, Nikolai Leskov and Alexander Polezhaev, Russian writers of the 19th century, as the people he "recruited". "The chekist was excited, reported to his superiors, and then beat Alieś so badly," writes Žybul.

The poet received 10 years of concentration camps on a fictitious charge — and it was a real death sentence, since he was absolutely unsuited to the inhuman conditions of the GULAG.

"Confused, naive, uncomplicated, carried away not by everyday trifles, but by some of his lofty dreams. He could have left his the only shirt at the sink, a wiper, and a half–eaten ration in the dining room. I took care of him like a little child," Siarhej Hrachoŭski recalled. 

He was not even thirty years old. Alieś committed a conscious, long, painful suicide: having pneumonia, he laid down in the snow in the forest and lost consciousness. Every GULAG prisoner who survived told about the harsh winters of Siberia — and it was a real miracle to survive in them. A miracle in which the romantic Alieś Rozna no longer believed.

                                                                                                      Kryścina Banduryna

* * *

Я выходжу на вуліцу сьцежкай —
Новы дзень сустракае мяне.
Сонца сьвеціць у далі бязьмежнай,
Шле вітаньне шумлівай вясьне.

          Бо сягоньня дзень вольны і новы,
          Бо другая пара надышла.
          Льюцца новага гымну словы,
          Гымну дзён маладога жыцьця.

          Я выходжу сьцежкай на вуліцу,
          Сонца кідае зірк мне ўсьлед.
          Топаль наш к старой хаце туліцца,
          Сонца льле прамяністы свой сьвет.

Жыцьцё новае нас сустракае,
Загарыцца комуны зара,
Мільгаціць, мільгаціць, ня сьціхае
Звонкім гулам над намі вясна.

[1927]


АДЗІНОТА

     Слухаў бор высокі,
     Што было навокал;
Бачыў ён, як вецер на абшар прылёг.
     Разгарнуўшы крыльлі,
     Вецер з дзікай сілай
З новай, вольнай песьняй лётаў па палёх.

     Там, пад небам сінім, 
     Месяц над далінай 
Залатымі пырскамі землю абсыпаў.
     Ён тануў у моры,
     Цалаваў прасторы,
Толькі ён ня слухаў, як той бор стагнаў.

     Зоры срэбрам белым
     Навакол глядзелі
І свой сьвет дарылі на увесь прастор.
     Песьняю глухою
     Звонкамаладою
Заліваўся часам стары цёмны бор.

     Залацісты месяц
     Засьвяціў над лесам,
Залатымі пырскамі землю ён абвіў,
     Нават ён ня чуе, 
     Як той бор бушуе,
І над цёмным лесам ціха, ціха плыў.

[1927]


ІЗНОЎ ВЯСНА

Ізноў вясна — вясёлы дзень:
Вада шуміць і льецца ў долы.
Вясну спаткаю я цяпер
На радасна-шумлівым полі…

Ізноў вясна. І з высаты
Прыветна сонца пазірае;
Ля бурна-радаснай ракі
Бярэзьнік галавой ківае.

Ізноў вясна сваім крылом
Прастор шумліва ахапіла,
З разгульнай рэчкай пад сялом
Прыветліва загаварыла.

Ізноў вясна — разгульны час —
Лягла ў прастор на дол і горы,
Пайду к вясьне, ужо пара –
Бярозкі з хвоямі гавораць.

Навокал гул, то новы дзень 
Мяне вітае на прадвесьні,
І толькі вецер дзе-ні-дзе 
Шуміць у полі і у лесе.

Ізноў вясна, прышла вясна,
Шуміць рака і льецца ў долы,
І я спаткаю гэты час
На шумным і разгульным полі.

[1927]


ВОСЬ ЗАТЫМ…

Я ў цьвеце жыцьця цяпер
Акунуўся ў вясновую песьню.
Вось затым так хочацца мне
У душы сваёй радасьць несьці…

Вось затым мне хочацца так
Падзяліцца з вясновым раньнем,
Свае думкі вясьне расказаць
І абняць залатое сьвітаньне.

І цяпер так хочацца мне
Праімчацца над возерам сінім,
Сваёй радасьцю доўга зьвінець
Над зялёна-застыўшай далінай.

І цяпер зажадалася мне
Гаманіць ды з зялёным борам.
Эх вы, сосны, сосны мае…
Абніму вашых ветак узоры…

Вось затым я цяпер хачу
Сваю радасьць далёка несьці,
І ў сінюю даль маю
Рассыпаць залатыя песьні.

[1927]


ГОРАД

Досьвіткам.

Задымілі трубы, зазьвінелі песьні,
Абудзілі горад песьняю гудкі.
Заіграла сонца залацістым блескам,
             Запляло вянкі…

Заіграла сонца вогненным узорам,
Бегае па даху, серабро ліе.
Ой, сягоньня горад, мой юнацкі горад
            Усьміхнуўся мне…

Дні ужо другія… — тысячамі песень
Зацьвілі па бруку, ой другія дні…
Сёньня, як ніколі, радасьць сэрца цешыць
             І пяюць гудкі…

Вуліца шумуе гоманам вясёлым,
Трубы дымных фабрык глянулі кругом.
Зацьвілі сягоньня песьні, як ніколі,
               Песьні новых дзён…

Увечары.

…І машыны сьціхлі, і заводы змоўклі,
І па бруку вечар ўжо раняе змрок,
Засьцілае далі цьмяна-сінім шоўкам,
           Сьцелецца здалёк…

Залатыя зоры зьвесілі галовы,
Ў безгранічнай высі ўсё ліе свой сьмех.
Чую я сягоньня веснавыя словы
            І вясновы бег…

Ўсё цьвіце па бруку сёньня васількамі,
Пахіліўся вечар, толькі гоман сьціх.
Загарэлась неба тысячай агнямі.
           Ой, люблю я іх…

Пакаціўся месяц ціха у абшарах
І за сіняй рэчкай зьвесіў галаву,
Ды іду сягоньня я па тротуары
           Спатыкаць вясну!

[1928]


ВЯСЬНЕ

Ой, прыдзі, ці днём, ці ноччу
Ў вуліц шум, у шыр палёў!
Я зьвію табе вяночак
Пералівам звонкіх слоў…
Ой, прыдзі прыветным словам
Пад маім, маім вакном –
Засьмяецца ўсё нанова,
Зацьвіце другім жыцьцём.
Пад твой дзіўны сьмех бярозка
Схіліць нізка галаву.
Выйду к сонцу я дарожкай
І пайду, пайду, пайду!..
Да цябе пайду з прыветам
Ў залатую далячынь,
Буду слухаць песьні ветра,
Што плывуць, плывуць у сінь.
Ой, прыдзі, прыляж да дому —
Засьмяюцца васількі,
Выйду з песьняю вясёлай
Спатыкаць юнацтва дні…
Сонца гляне срэбным вокам
На ажыўшую зямлю,
Песьня выльлецца навокал,
Што табе я прынясу…
Зашуміць вада над борам,
Засьмяецца весялей
І жыцьця твайго вузоры
Над раздольлем разальле…
Дык прыдзі-ж, ці днём ці ноччу,
Ў вуліц звон, у ціш палёў,
Я зьвію табе вяночак
Перазвонам дзіўных слоў…

[1928]


* * *

Дні мінулі…
            На парозе
Паказаўся ты адзін…
Помніш…
Плакалі бярозы,
Лес лістамі гаманіў…
Ты зусім, зусім інакшы…
Сьвітка тая-ж на плячох.
З днямі новымі пазнаўся,
Верным шляхам выйсьці змог…
Помніш…
         помніш…
                  поле… камень…
І адзін нямы курган…
Залатымі каласамі
Быў абвіт бярозкі стан…
Разьлівала песьню раньне
У нямую ціш душы…
Вецер плакаў на кургане…
Дудка пела ля ракі…
Быў маленькім ты хлапчугам,
Толькі ўсё прайшло, прайшло.
Вось сягоньня па-над лугам
Плешча новае жыцьцё…
Вырас.
         Стаў ты чалавекам
Сярод шуму гарадоў,
З новай ласкай і прыветам
Ты сюды…cюды зайшоў…
Зашумела вербалозьзе,
Забруілася рака.
Помніш: 
З вёскі ты выходзіў —
Маці сьлёзы праліла…
Помніш… Ціха каласамі
Поле плакала наўкол.
Веснамайскімі шляхамі
Ты ў жыцьцё пайшоў…
                             прыйшоў…

[1928]

Падборка вершаў падрыхтаваная Віктарам Жыбулем