Ад перакладчыка
Горад сьпіць
неспакойным сном.
Пахне рэвалюцыяй
і вясной.
Алесь Дудар
Травень 1928-га. Тэрыторыю Беларусі наведвае дэлегацыя ўкраінскіх дзеячаў культуры.
На шпальтах газеты “Савецкая Беларусь” прафесар Піотуховіч дае вычарпальнае апісанне стану суседскіх узаемінаў: “…вельмі моцна імкненне вывучаць украінскую культуру. У Беларускім Дзяржаўным Універсытэце, напрыклад, выкладаюцца гісторыя ўкраінскай літаратуры і гісторыя ўкраінскага мастацтва як дзьве асобныя дысцыпліны. У беларускіх часопісах стала зьмяшчаюцца агляды ўкраінскага культурнага жыцьця наогул і асабліва ўкраінскай літаратуры”. Выглядае як найвышэйшая ў гісторыі кропка культурнага ўзаемадзеяння паміж дзвюма нацыямі.
Мінуць дзве чырвоныя пяцігодкі — і ўсё гэта перастане быць рэальнасцю. І там і там згорнецца НЭП. І там і там згорнецца палітыка пасілення нацыянальнай самаідэнтыфікацыі. Крывава-вычарпальная частка культурніцкіх дзеячаў і актывістаў па абодва бакі Сожа будзе расстраляная.
Пратаколы сведчаць: асобным на допытах савецкіх спецслужбаў будзе стаяць пытанне да беларускіх літаратараў — у якіх сувязях яны былі з літаратарамі ўкраінскімі. Будуць рэпрэсаваныя большасць насельнікаў будынка “Слова” ў Харкаве, а яго беларускі пабрацім не паспее пабудавацца. Зрэшты, усе, хто не паспелі вырашыць кватэрнае пытанне, паселяцца разам у Курапатах. Надоўга — і без суседскіх сварак творчых людзей, без зайздрасці, без амурных прыгод, без дзялёжкі ганарараў і без дыхання ў маладых грудзях.
2025-ты. У чарговую гадавіну чорнай ночы хачу падзяліцца нізкай перекладаў украінскага “расстралянага адраджэння” на мову беларускага “расстралянага адраджэння”. Гэтая білінгвальная публікацыя — частка больш маштабнай працы, якая была здзейсненая дзякуючы падтрымцы Instytut Kultury Miejskiej у Гданьску. Рэкамендую да прачытання дзве ранейшыя публікацыі на шпальтах часопіса “Таўбін”, што з’яўляліся ў 2023 годзе.
Алесь Плотка
ЛЕАНІД ЧАРНОЎ / ЛЕОНІД ЧЕРНОВ
Крыза лірыкі
Сябры кажуць:
— Леанід — рамантык,
Ў месяц — пяцігодку,
Лічбы ёсць лухтой!
Іншых апранае ў дыяманты,
Гойсае сталіцай
Ён без паліто.
Не стары я.
Не стары —
дарослы.
Грэх, закон, — усё марнае. Няхай!
Я цяпер
Магу сабе дазволіць роскаш:
Не пісаць паэм
і не кахаць.
Я сям’ёю замяніў каханне,
Больш хіба не давядзецца мне
Спрабаваць заснуць у халоднай ванне,
Валацужна жыць як навіне.
І сягоння радасны нарэшце
Устане ранкам заўтрашні паэт,
Як гняздо раскіданыя рэчы
Забярэ "ва ўласны кабінет".
І, прадраўшы вочы, шчыра скажа
— Братцы!
Знача, больш не трэба начаваць
Па сталах пракураных рэдакцый
І па рэстаранах качаваць?
І крыніцы звольненых энергій
Як імгненне моцнае, адно
Ён укладзе ў бязлітасныя чэргі
Па канапы,
Коўдры,
Палатно?
О, сляпцы, дурылкі, бедалагі!
Канарэйкай кожны ў клетачцы вісіць…
Пэўна, перакормленыя птахі
Вельмі хутка губяць галасы.
Вось таму —
бурлак я.
Вось таму —
рамантык.
Вось таму
не ціснуць
ні гады, нішто!
Іншых апрануўшы ў дыяманты,
У свет іду,
І чорт з ім, з паліто!
Криза лірики
Кажуть друзі:
— Леонід — романтик,
В нього п’ятирічка
"Соколом літа".
Інших одягає в діаманти,
Сам по Харкову
гасає без пальта.
Не старий я.
Не старий —
дорослий.
Знаю марність і закону, і гріха.
Нині
Можу вже собі дозволить розкіш:
Не писать поем
і не кохать.
Замінив родиною кохання,
І тепер уже мені навряд
Ночувати у холодній ванні,
Мандрувати місяці підряд.
І сьогодні радісний нарешті
Встане вранці завтрашній поет,
Запакує неохайні речі
Й повезе "у власний кабінет".
І здивується, продерши очі:
— Як це?
Більш не треба, значить, ночувать
По столах прокурених редакцій
І по ресторанах кочувать?
І джерела звільнених енергій,
Мов одну непереборну мить,
Витрачатиме на довжелезні черги.
На канапи,
ковдри,
килими?
О, засліплені наївні бідолахи!
Кожен кенарем у кліточці висить…
Мабуть,
одгодованії птахи
Дуже скоро гублять голоси.
Через те —
бурлака.
Через те —
романтик.
Через те
не стисли
грудь мені літа.
Інших одягаю в діаманти,
Сам по світові
гуляю без пальта.
АЛЕКСА ВЛЫЗЬКА / ОЛЕКСА ВЛИЗЬКО
Замест пралогу
Сілаў і крывіцы поўны цэбар
Як Святагор панесці да мас!..
Вось бы сэрца памножыць пад небам,
Я памножыў бы тысячу раз!
І раздаў бы, раздаваў бы, раздаваў бы
Маёй смагі праменне другім,
Так, што свет загарэўся і стаў бы,
І старыя разнёс берагі!
Замість прологу
Крові б, крові і сили відерцем
Святогором понести до мас!..
Якби можна помножити серце,
Я помножив би тисячу раз!
І роздав би, роздавав би, роздавав би,
Як проміння моєї снаги,
Так, що світ загорівся і став би,
І розбив би старі береги!
Адляцела Леда-камвалея…
Адляцела
Леда-камвалея
у гаі ў палоне завей
цяпер пахнуць
не ліпцам, нівеяй
пацалункі-ільдзінкі
твае.
Вось пачатак канца,
о, каханне,
боль мой люты, цяпер я чужак!
І навек
найлепшая рана,
да апошняга
сну — іржа.
Одлетіла конвалійна Леда…
Одлетіла
конвалійна Леда
на далекі сніжні гаї,
і не пахнуть вже
липовим медом
поцілунки холодні
твої.
Це початок кінця,
о, кохана,
о, до лютого болю чужа!
Це навіки
найкраща рана
і до споминів
літ іржа.
У ПОРЦЕ СТАЯЦЬ КАРАБЛІ
У порце стаяць караблі, штандары і шчоглы паснулі
трохі пабітыя штормам, ну ды нічога, смяюцца
ходзяць матросы, ім у вячэрнім прыцішаным скверы
міла смяюцца дзяўчаты, макам расквеціўшы шчокі.
Што ж, матрасня і дзяўчаты, весела вам, бестурботна, —
заўтра ў новыя рэйсы мора пакліча матросаў,
заўтра дзяўчат абдымаць з усмешкай іншыя будуць, —
Такія законы марскія… У порце стаяць караблі.
В ПОРТІ СТОЯТЬ КОРАБЛІ
В порті стоять кораблі, і поснули над щоглами стяги,
штормом потріпані трохи, ну та нічого, веселі
ходять матроси, їм у вечірньому тихому сквері
любо сміються дівчата, маком розквітивши щоки.
Що ж, і дівчата й матроси веселі, всі безтурботні, —
завтра кудись попливуть у далеке море матроси,
завтра дівчат обійматимуть з радісним усміхом інші, —
Так вимагає море... В порті стоять кораблі.
АЛЕКСА СЛЕСАРЭНКА / ОЛЕКСА СЛІСАРЕНКО
Уолт Уітман
Я малец.
Такі звычайны, што аж смешна —
Крыштальная рэчка ў берагох смярдзючых,
Стагоддзі шаргацяць нада мною крыламі.
Жах і трымценне
Пераплаўляю на рашучасць у сваіх гамэрнях,
Слухаю шумы ветру, машын і подыху каханай;
Бачу хмары, зямлю, коміны, зверыну і людства;
Мацаю рэчы, удыхаю пахі:
Я такі звычайны, што аж смешна.
І дзень мой расцвітае, як лотас.
Уолт Уітмен
Я чоловік.
Такий звичайний, що аж смішно —
Ріка кришталева у смердючих берегах,
Віки шелестять надо мною крилами.
Тремтіння і жах
Перетоплюю на сміливість у своїх гамарнях,
Слухаю шуми вітру, машин і дихання коханої женщини;
Бачу хмари, землю, димарі, звірів і людей;
Мацаю речі, нюхаю запахи:
Я такий звичайний, що аж смішно.
І день мій розцвітає, як лотос.
МІКОЛА ЗЭРАЎ / МИКОЛА ЗЕРОВ
Скарпіён
На вёсцы асалода ўноч і ўдзень,
Валынь, тваё пляменістае лона
І дух палёў, і галасы з балкона,
А жабаў хор? Няма такіх нідзе!
Затока. На блакітным ціхім шкле
Ужо праступілі клюшні Скарпіёна,
Антарэс, залацісты і чырвоны
Над небакраем зіхаціць у мгле.
Я ад’язджаў і вокам астралогім
Дапытваўся ў зор, якім дарогам
Мяне чакаць у будучыя дні.
Злы і прыгожы, Скорпій пакрыёма
Здаваў назад. Стралец над акаёмам
Уздымаў свой лук і шчырасці агні.
Скорпіон
Блаженні дні і ночі на селі,
Землі Волинської родюче лоно
І дух полів, і голоси з балкона,
І крекіт жаб на вітровім крилі.
А в плесі тихім, мов на синім шклі
Вже позначились клешні Скорпіона,
І Антарес, як іскорка червона,
Уже горів в надобрієвій млі.
Я ад’язджаў і вокам астралогім
Дапытваўся ў зор, якім дарогам
Мяне чакаць у будучыя дні.
Я од’їздив, і оком астролога
Допитувався в зір, яка дорога
Мене провадить у майбутні дні.
А Скорпій гас в красі своій недобрій,
І друг Стрілець виносив понад обрій
Свій срібний лук і приязні огні.
Пераклад з украінскай Алеся Плоткі
Для вокладкі публікацыі выкарыстана фота Fethi Benattallah (крыніца: Unsplash).