Верыць у тое, чаго не існуе – бо існуе ўсё

+ + + 

Я ня ведаю, калі сёлета ўзыйдзе зара.
Неба ў гэтыя дні асьлепла ў ціхай журбе.
Дзіця ўглядаецца ў вока ўкленчанага цара
і бачыць там роспач, то бок бачыць сябе.

Бачыць у гэтым воку бяздоньне сьнягоў,
якія яшчэ ня ўпалі, але вось-вось упадуць.
Доўга трывае ноч, цемра з усіх бакоў, 
і толькі адсьвечвае ўверсе нябесная ртуць.

І ўдых нараджаецца ў лёгкіх, першы ў жыцьці.
І зьнікае маўчаньне, як быццам зіма адышла.
А яшчэ бачыць, як дзень пачынае расьці
і там, дзе ўсё меней цемры, болей сьвятла.

Разглядвае пільна дарослы пакорлівы твар,
і гэты цуд усёбачаньня просты, як зрок,
бо ў чалавечага вока спрадвечны дар –
бачыць сьвятло, калі ўсюды суцэльны змрок.

І месца такое адно, куды б ні хадзіў.
І потым гісторыя створыцца з гэтых размоў.
А яшчэ заўважае самае дзіўнае зь дзіў:
калі вока сьлязіцца, у ім можна ўбачыць любоў.


Стансы

1
Бог ёсьць ценем, які ты адкідваеш.
Сьмешна ў яго ня верыць.
Так, быццам бы ня верыш у сябе.
Быццам бы сам сабе пярэчыш.

2
Бог – тое, што ты сабой адзьдзяляеш ад сьвятла.
Усё, што можаш сабой явіць.
Усё, што ня здатны зьмясьціць у сабе, 
чаго ня можаш у сабе насіць, але й пазбыцца ня можаш.

3
Бог – дакладны контур матэрыі.
Штосьці, што самім сваім зьяўленьнем 
сьведчыць пра скончанасьць цемры,
пра яе залежнасьць ад сьвятла.

4
Марна шукаць яго па-за межамі ўгледнага.
Марна чагосьці хацець ад падабенства яго.
Ён – толькі зьлепак тваёй бачнасьці, 
толькі азнака тваёй прысутнасьці.

5
Бог ёсьць акрэсьленасьць. Бог ёсьць відочнасьць.
Ён не зьнікае, калі ты адводзіш вочы.
Ён не зьнікае, калі ты на яго не глядзіш.
Ён зьнікае тады, калі зьнікаеш ты сам.

6
Бог як нагадваньне пра тое, 
што ты праектуеш у сьвет. Пра тое, 
як ты адбіваесься ў гэтым жыцьці, 
па-за сваёй воляй, па-за сваім жаданьнем.

7
Ёсьць рэчы, якія я магу прыхоўваць.
Ёсьць страхі, пра якія я магу не казаць.
Але нават усё прыхаванае ўва мне, усё замоўчанае 
ёсьць мной, напаўняе мяне, адбіваецца ценем.

8
Кім ты ёсьць насамрэч? Знакам для адчытаньня, 
пераканаўчым сьведчаньнем любові.
Тым, што знаходзіцца між сьвятлом і цемрай.
Тым адзіным, што знаходзіцца між сьвятлом і цемрай.

9
Так, быццам табой пра штось папярэджваюць.
Нібы вымоўчваюць цябе, як паўзу між словамі.
Так, быццам ты парушынка ў Божым воку, 
ад якой яно ўвесь час сьлязіцца.

10
Маеш столькі дараванага і набытага. Мова 
як усьвядомленае дыханьне, як арганізаваная цішыня.
Жыцьцё як магчымасьць апавесьці пра сябе. 
Сьмерць як немагчымасьць дазнацца, ці хтось цябе зразумеў.

11
Умоўнае і бясконцае называньне прадметаў.
Слоўнікі – сьведчаньне стварэньня сьвету.
Бог – гэта адваротны бок мовы: 
з таго боку мова гучыць менавіта так.

12
І галоўнае: патрэба верыць у немагчымае – 
бо ўсё магчымае.
І здольнасьць верыць у тое, чаго не існуе – 
бо існуе ўсё.


Чатыры мэлёдыі

Марсэльеза

Хадзем, хадзем, дзеці Радзімы, 
дзеці перадзелу восеньскіх туманаў,
дзеці настаўнікаў, што саромеюцца бедных класаў,
дзеці сьвятароў, што вучацца ў вас сімвалу веры.

Тыран глядзіць з пагорка на наш горад, 
захінуўшыся ў мокры шынель цямрэчы.
Вы для яго толькі згусткі крыві ў тумане.
Вы – дзеці, што выжылі ў Бэтлееме.

Дык хадзем, хадзем, сыны Айчыны, 
дзеці сірочых прытулкаў, сьветлыя бязбацькавічы.
Час ня мае слоў, каб апісаць вашую трываласьць, 
вашую пяшчотную надломленасьць галасоў.

Хадзем па мокрым туманным полі, 
паўз гарадзкі пляж, на якім збудавалі шыбеніцы,
паўз стадыён, дзе саджаюць пшаніцу для гораду ў аблозе,
пакуль неба над берагам, нібы лёгкія, заготвае ў сябе паветра.

Дзеці, падобныя да алоўкаў – з грыфелем проста ў сэрцы.
Дзеці, што бачылі, як гараць іх школы.
Вораг зноў стаіць за гарадзкой брамай.
Монстры хаваюцца ў дзіцячых шафах палітыкі.

Хадзем, дзеці Бацькаўшчыны, хадзем, 
паўз дамы тых, хто ўцёк і адмовіўся ад грамадзянства,
паўз могілкі, на якіх ляжаць вашыя аднагодкі,
паўз муніцыпалітэт з вокнамі, выбітымі варожай артылерыяй.

Месяц, як жоўтае сэрца сьвятара, 
б’ецца са сьмерцю за кожнага з нас.
Арыштанцкая роба на выкладчыку гісторыі, 
затопленыя лодкі ля гарадзкой пераправы.
Час памёр.
Часу болей няма.
Ёсьць дзяцінства, якое патрабуе любові.
Ёсьць гнеў, які не вымагае тлумачэньняў.


Лілі Марлен

Уявіце сабе гэты восеньскі вечар, 
гэтае хранічнае сутоньне далін і пагоркаў.
Уявіце, як гэта – быць прасторай вялікай мэлянхоліі, 
быць полем, на якім вырастаюць макі дэпрэсіі.

Уявіце сабе абвугленыя лёгкія фабрык, 
музычныя правалы шахтаў, аркестроўку партоў –
Эўропа ўвосені поўная руху, поўная турбот, 
паветра пахне Калядамі, пахне акопнай вайной.

Я люблю цябе ў гэтую восень, калі дрэвы 
яскравыя і выразныя, як нэгатыўныя героі ў раманах,
калі неба саромеецца свайго адлюстраваньня, быццам падлетак,
калі яно перажывае кожны дождж, нібы закаханасьць.
 
Я так не хачу адсюль ехаць.
Мне не патрэбны сьвет, не патрэбная несьмяротнасьць.
Але чакаю цябе і думаю, што час можна пабачыць, 
стоячы пад дрэвам, якое ападае.
 
Раўналеткі стагодзьдзя, надыходзіць ваш час.
Надыходзіць і чакае, пакуль вы пасталееце, 
каб забраць вас у пяхотныя батальёны, 
каб запоўніць вамі восеньскае паветра.

Раз на сто гадоў час зьбірае ўраджай пакаленьня, 
раз на сто гадоў гісторыя рэжа сабе запясьці.
Уявіце, як востра адчуваюцца пахі ў дваццаць гадоў, 
як гарчыць хлеб, як цешыць халодная музыка.

Я кажу пра сьмерць, якая не палохае, 
якая ня мае вагі, ня мае каранёў.
Проста ўявіце, што ёсьць гэты вечар, 
ёсьць гэтыя двое – і ноч паміж імі.
 
Вялікія надвячоркі, вялікія прыцемкі.
Макавыя палі ўздоўж чыгуначных насыпаў.
Ландшафт, у якім так шмат звычайнага,
так шмат палкага і залатога.
Так шмат лісьця.
Так шмат каменю.
І нестае любові, не выстарчае, бракуе.

Але толькі ўявіце – як бы яе не было зусім.


Палянэз №13

Ня будзе спакою таму, хто схавае заўчасна сэрца.
Доўгаю будзе дарога, цёмнаю будзе ноч.
Вісіць над мяжою сонца – яблыкам, разламаным напапалам.
Вось палова табе, вось палова жанчыне, што чакала ноч ля акна.
Будзе неба – адно на ўсіх, будзе зямля – паяднаная мёртвымі.

Сьніся мне, сьніся, глыбокае акно насупраць, 
разгубленая кветка чужой разлукі,
колеру мёртвага сонца,
колеру цёмнай айчыны.

Ня знойдзецца словаў запоўніць адлегласьць 
між тым, што згубіў, і тым, што не атрымаў.
Ня хопіць дажджу над калонай, якая выходзіць з гораду, 
як мужнасьць выходзіць з душы.

Грэйся цяпер у натоўпе, што расьсяляюць у бараках за горадам, 
грэйся мінулым,
шэптам,
уласным гарэньнем.

Тыя, што кінулі горад, тыя, што ацалелі, 
сыйдуцца зранку на плошчы,
дастануць кнігі, пачнуць сьпяваць.
Сьпеў, як сукно, ірвецца на ветры, 
прабіваецца чорным каменьнем, якое ўпадзе зь нябёсаў.
Дождж з агню, дождж са смутку, дождж з асеньняга лісьця – 
ты нас пазбавіў радзімы, але пакінуў нам памяць.

Дык ляці, ляці, сьпеў бяздомных, па чыіх дамах 
прайшоўся вулічны пёс пагрому.
Сьніся мне, сьніся, бязьлітасна і нясьцерпна.
Сьніся на досьвітку, на перасадцы, у калідорных прыцемках, 
шчодрая жаночая далонь бацькаўшчыны,
рукапісны надлом мяжы.

І ня хопіць сумленьня маўчаць таму, хто пазначаны голасам.
Ззаду засталася прастора помсты, 
ззаду засталася радасьць.
Не чакацьме ўбаку той, хто здолее сьведчыць.
Мы пазбаўленыя спадзяваньняў.
Спадзяваньні жывуць у мінулым, нібы асеньнія кветкі.

Згадай, згадай і пра мяне, дзесьці сярод вечара, дзесьці паміж цішыні.
Дома засталася толькі лютасьць. І марна шукаць ёй іншае імя.
Толькі халодны гнеў пасьля кожнай спаленай кніжкі.
Толькі нянавісьць калючая, нібы коўдра, 
якою накрыюць ложак ў вайсковым шпіталі.
Толькі патрэба вярнуцца дадому, каб паліваць кветкі.


Сыдзі да нас, Майсею

У гэтым змроку не застаецца месца для большага змроку.
То хай ня згубіцца ў прыцемках названы па імені.
Сілы вам усім – усім, хто зьбіраў ураджай стомы, 
хто хадзіў па сваім адчаі, як па восеньскім кукурузным полі.

Ёсьць гісторыя, што паўтараецца ў кожным пакаленьні.
Ёсьць людзі, якія сварацца з чарнатой. Ёсьць сьпевы і мова.
Мова як супраціў, мова як паўзьмежжа цішы.
Сьмерці ня можа быць болей, чым ёсьць.
Не бывае чорнага па-за чорным.
Ня будзе мець страху той, хто бачыў, 
як сьмерць выбачаецца перад бацькамі 
загінулых дзяцей.

У гэтым маўчаньні няма месца для большага маўчаньня.
Няма мёртвых моваў – ёсьць мовы, у якіх няма слова свабода.
Людзі выходзяць за горад, 
ідуць па сухім кукурузным полі.
Неба над галавой падобнае да сукенкі, 
забытай пад час ператрусу.
Яны ідуць і сьпяваюць: 
выведзі нас, выведзі наш народ; 
сутоньне болей ня можа зьмясьціць усёй нашай памяці, 
мы ж ведаем, што сьвятло – неад’емная частка цемры,
мы ж ведаем – дзесьці на межах ночы 
чарната вычэрпвае сябе, цяжка захлынаецца сабой.
Сьвятлом будзе ўсё, што ня будзе падобным да ночы.
Моваю будзе ўсё, што пераважыць цішу.

У гэтай адвазе няма месца для большай адвагі.
Няма месца і няма патрэбы.
Любоў закладзена ў мову, як сэрца закладзена ў цела.
Крывавая цёплая ружа, якая разгортваецца сярод ночы 
і робіць табе балюча, вяртаючы да жыцьця.

Вось гэтая гісторыя людзей, што крочаць зь цемры, 
сьпяваюць песьні, завучаныя за бацькамі:

выведзі наш народ, выведзі, 
па-за палі чарнаты, па-за перастук кукурузных сьцяблін, 
выведзі нас праз поле – 
праз гэты даўні Гасподні рукапіс,
Божы дзёньнік, у якім пропісы
пераплятаюцца з пасмамі туману.

Сьвятлом будзе ўсё, што наважыцца быць сьвятлом.
Доўгае, глыбокае поле напаўняецца пісьмом.
У гэтым паветры дзеці нараджаюцца працягам сьпеву.
У гэтай любові няма месца для большай любові.

І гэтай гісторыі.
На гэтым полі.
Між гэтых імёнаў.


Пераклаў з украінскай Андрэй Хадановіч