“…вы цудоўна ўдавалі шчасьлівых”

Санаторый

доктарка толькі агледзіць
але трэба тут трошкі пабыць
тут прыгожа і дзеці, здаецца, добрыя
казала мама

так-так, ківала
вялізная вусатая санітарка

ён быў гатоў паспрачацца
што яна перааапрануты мужчына

вось гэта будзе твой ложак
тут будзе твая тумбачка
а маме ўжо трэба ісьці
ня плач, ты ўжо вялікі

вялізныя старыя дрэвы глядзелі
як хлопчык бяжыць да брамы
да вялізнай брамы ў канцы алеі
і штосьці крычыць

не пасьпеў, пабачыў толькі
як зьнікаюць сьпіны бацькоў

вусатая санітарка адарвала
мяне ад брамы
павяла за руку па алеі

на хаду яна дзіўна падкукуквала
я падняў галаву й паглядзеў
яна сьмяялася


Вучуся новым правілам

трэба прымаць лекі
трэба выконваць правілы
калі не выконваеш, пакараюць

кары бываюць усякія
адна толькі кара ў куце
мае пяць узроўняў жахлівасьці

стаяць у куце

стаяць у куце на каленях

стаяць у куце на каленях з рукамі ўгары 

стаяць у куце на каленях з рукамі ўгары голым

стаяць у куце на каленях з рукамі ўгары голым
на сушаным гароху

(апошняга бачыць не даводзілася 
можа, проста шкадавалі гароху) 

на ціхай гадзіне я ня спаў
падкраўся зірнуць у акно
пачуўшы крокі, бег назад
і выцяўся нагой аб жалезны край ложка

(дагэтуль маю на галёнцы шнар) 

санітарка наліла ёду не вакол ранкі
а проста ў
за што на яе накрычала доктарка
маўляў, зусім дурніца і недарэка

балела, але
было і ўсьцешна
правінаваціўся я
а крычаць на яе

калі выходзіць добра параніцца
то ўсе забываюць твае грахі
бо яны неяк выкупаюць
і збаўляюць цябе


Сьвята ўраджаю

сёньня ў санаторыі
асаблівы дзень
сьвята ўраджаю

бацькі прыехалі паглядзець
як цудоўна сьпяваюць і танчаць
маленькія сухотнікі

я атрымаў белую бліскучую карону
(зялёная карона з накрывак з-пад кефіру
белая карона з накрывак з-пад малака)

мая партнэрка ў зялёнай кароне
худая вірлавокая дзяўчынка сьпявала
буду ў небе зоркаю адзінай —
церашковай валянцінай

я таксама нешта сьпяваў
што хачу стаць касманаўтам
і магчыма амаль ужо стаў ім

а напрыканцы мы ўсе вярнуліся з космасу
на зямлю
дзе вадзілі карагод
а потым ізноў сьпявалі

гэтым разам пра гародніну
а песьня канчалася словамі 
пеючы якія ўсе мусілі
пагладзіць жываты
смачны будзе супец
і канец

потым мамы і таты
усьміхаліся й пляскалі
а касманаўты і гародніна
пакланіліся гледачам і сказалі

дзякуй за ўвагу шаноўныя гледачы
вы цудоўна ўдавалі шчасьлівых


Сьвет глухі і нямы

самая раніца лістапада
па вуліцы, абвешанай чырвонымі плакатамі
едзе восьмы аўтобус
з плакатаў за ім назірае Ленін

у аўтобусе тоўпяцца людзі
з панурымі тварамі
поўнымі невымоўнай роспачы
едуць на працу

у самым канцы аўтобуса
штосьці ня так
там трое глуханямых і яны 
адзіныя не маўчаць, яны размаўляюць

іх твары жывыя, іх вочы не пустыя
яны жэстыкулююць, адзін апавядае нешта 
сьмешнае, а іншыя нешта яму адказваюць
і ўсе бязгучна рагочуць

і ў гэтым вялізарны выклік
і ў гэтым маленечкая надзея

мне сямнаццаць і я гляджу і думаю
калі ты глухі і нямы і маеш
хаця б яшчэ аднаго такога ж, як ты
які разумее тваю мову

такога, зь якім найцудоўнейшым чынам дачыняесься
і зь якім можаш вось так нахабна рагатаць
можа, тады і жывеш не зусім там, дзе ўсе

можа, напраўду глуханямымі ёсьць тыя іншыя
якія маўчаць і едуць на працу, а ты
размаўляеш і найцудоўнейшым чынам дачыняесься
у сваім маленечкім сьвеце 


***
Ва ўсім вінаватыя белыя.
Ва ўсім вінаватыя чорныя.

Ва ўсім вінаватыя паліцыянты.
Ва ўсім вінаватыя фармацэўты.

Ва ўсім вінаватыя дармаеды.
Ва ўсім вінаватыя банкіры.

Ва ўсім вінаватыя габрэі.
Ва ўсім вінаватыя літоўцы.

Ва ўсім вінаватыя мусульмане.
Ва ўсім вінаватыя хрысьціяне.

Ва ўсім вінаватыя пешаходы.
Ва ўсім вінаватыя кіроўцы.

А так папраўдзе дурні
Ва ўсім вінаватыя.

Але і яны не вінаватыя,
Што дурні.


**
Мы шмат працуем,
бо трэба ўратаваць сьвет.

Мы дыскутуем 
пра прыроду вялікага зла.
Аналізуем яго прычыны, 
жахаемся яго наступстваў.

Шукаем, што такое можам 
яму сказаць, каб яно ўрэшце супынілася.

Можа, сказаць, што яно папраўдзе 
добрае, толькі гэтага ня ведае,
і яно засаромееца і сыдзе?

Можа, сказаць, што цяпер 
ХХІ стагодзьдзе, і ўжо ніхто
даўно ня робіць так, як яно?
Сказаць, што яно архаічнае, 
што яно суцэльны анахранізм?

Ці, можа, сказаць яму — 
уціпусі, а хто ў нас такі пухленькі,
і яно стане цешыцца й лепетаць,
і яго крывавыя іклы выпадуць,
і яно заўсьміхаецца нам бяззубым ротам?

Мы дыскутуем і дасягаем 
кансэнсусу, і перад самым галасаваньнем
дзьверы з грукатам разнасьцежваюцца,
і празь іх уваходзіць зло.

І сьмяецца, бо мы такія сьмешныя, 
і так сьмешна паміраем.


**
сорак гадоў 
я вадзіў народ па пустэльні
каб вымерлі ўсе, хто жыў у рабстве

яны былі нядрэнныя людзі
толькі ўвесь час ціха бурчэлі
што за фараонам было лепей

пакуль яны выміралі, зьявіліся іншыя
што ніколі ня бачылі рабства
нават ня ведалі, хто такі фараон

яны нарадзіліся ў пустэльні
у пустэльні яны вырасьлі
і ўсё, што бачылі — толькі пустэльню

калі мы прыйшлі ў зямлю абяцаную
яны ня цешыліся, яны не адчулі нічога

жылі сярод нас
маўклівыя і абыякавыя
з пустэльняй у вачох


***
мужчыны з Вэнэры
адважна змагаюцца
з жанчынамі з Марса

а карэнныя жыхары Зямлі
хаваюцца ў падвалах паміж
запыленых слоікаў сочыва

цярпліва чакаюць
пакуль інвазійныя гатункі
адно аднаго пераб’юць

і зноў можна будзе
пасадзіць бульбу


Усё ёсьць дао

кажуць, даоскія манахі
могуць кахацца з жанчынай
бегучы з гары
ці нават пад гару

я так бы дакладна
ня змог
у нас жа 
няма гор

ёсьць толькі лясныя паляны
дзе табе вечна сьніцца
што ты матылёк
які сеў на кветку

матылёк які сьніць
быццам ён даоскі манах
які сьніць быццам ён бяжыць пад гару
з жанчынай на руках


Вечна закаханыя паэты

няма ў сьвеце нічога камічней
чым закаханы паэт

ён нават ня можа вымавіць —
я цябе кахаю

бо яму забаронена
так гаварыць і пісаць

забаронена шаптаць пяшчотныя
драбнічкі, забароненая памяншальнасьць, ласкавасьць
ды іншыя злоўжываньні службовым становішчам

нават само слова каханьне
строга забароненае як банальнасьць

усё, што ім дазволена — толькі кахаць
цішком, таемна злуючыся —
таму што
нічога банальней і не прыдумаеш —
закаханы паэт, якое жудаснае
паэтычнае клішэ

хіба што раптам яны былі б такія
добрыя паэты, што ўжо нават і
не паэты зусім,
а проста так

вось тады было б файна паслухаць
як яны ўсе, набэлісты і
бітнікі, п’яніцы і
пурытане — зьбянтэжана мармычуць
пад нос: ведаеш, банальна гэта ўсё,
але я так цябе кахаю


**
адзін чалавек
(найхутчэй жанчына)
думае: вось гэты чалавек
ведае, як мяне ўратаваць

другі чалавек
(найхутчэй гэта мужчына) 
думае: нават не ўяўляю як
але, зрэшты, мог бы паспрабаваць

а яшчэ ён думае: 
так папраўдзе я быў бы ня супраць
некага ўратаваць

а тая жанчына думае
іначай: я б нават вельмі хацела
каб мяне ўратавалі

ніхто нікога
вядома ж, не ўратоўвае
і ніхто не ўратоўваецца

(бо хто б напраўду мог)

але часам здараецца
што гэтыя людзі проста
пачынаюць жыць разам

і жывучы
маюць усякае-рознае
часам і вельмі прыкрае

але на нейкіх здымках
выглядаюць да глупства шчасьлівымі
выглядаюць нібы ўратаваныя


**
я гляджу на цябе і
думаю: лю́бая, маем з табой мора часу

ты глядзіш на мяне і
думаеш: лю́бы, маем з табой мора часу
	
мора часу, ківаем
галовамі — любыя целы

глыбока ў рацэ часу


Калі скончылася маё дзяцінства

я сам магу выцягнуць гэтыя ніткі, кажу
нашто табе ехаць туды дзеля такой драбязы, балюча ж
ну так, крыху баліць, кажа мама
а ты дакладна выцягнеш сам?
дакладна зможаш?

у той дзень скончылася маё дзяцінства
пазнавата
мне было 54
толькі што памёр бацька
а мама ўсё слабела, кожны дзень

я прадэзынфікаваў пінцэт і нажніцы
выцягнуў ніткі па адной, пачысьціў ранкі
глядзеў на шнар на тым жываце, зь якога нарадзіўся
цяпер на маім месцы расьце рак 

нарэшце падняў вочы
мама глядзіць на мяне, усьміхаецца й кажа
дзякуй, сокал ты мой
ніколі ў жыцьці так не гаварыла

ой, мама, ведала б ты, які я ня сокал
я ўжо зусім нічога не магу, гэты сьвет ня мой
заўжды пачуваюся тут недарэчна чужым
але ніколі яшчэ, ніколі не адчуваў сябе такім нямоглым

калі прыйшлі разьвітацца
да мамінага ложка
тры месяцы пасьля
яна ўжо ледзь размаўляла

нехта з нас сказаў —
мама, мы ўсе цябе вельмі любім
і гэта была такая балючая праўда

а мама раптам пачала шаптаць штосьці
засьмяглымі вуснамі, паўтараючы бесьперастанку
упарта, штосьці бясконца важнае

ажно нарэшце ня слыхам, а неяк па-іншаму
я раптам сьцяміў, што яна
так упарта паўтарае:

я вас таксама
я вас таксама
я вас таксама


Эвалюцыя

ёсьць такая
марская жывёла
называецца каракаціца

калі каракаціца пужаецца
ці ёй балюча
ці проста робіцца
сумна і самотна
яна выпускае зь сябе
воблака чарніла
якое вельмі нагадвае іншую каракаціцу

і тады ў гэтым бясконцым моры
ёй ужо ня так страшна
ёй ужо ня так самотна

калісьці мы ўсе
двухногія
гома эрэктусы
выпаўзьлі з мора

з кісьцяпёрых рыбаў
разьвіліся аўтамэханікі
піяністы кішэнныя зладзеі
і танцоркі балівуду

а з гэтых вось каракаціц
самотных і сумных
выйшлі пісьменьнікі


Смак вады

ці заўважаў, што ўсе гэтыя людзкія рытуалы
публічныя ды інтымныя, пышныя ды аскетычныя
усе трохі сьмешныя? 

вось і ў мяне так

памятаю, калі мне было ўжо зусім кепска,
аж не было куды дзявацца, настолькі кепска,
то я піў ваду, штораніцы

наліваў шклянку і размаўляў з
вадой, у думках ці нават уголас

можа й ня быў звар’яцелым, проста
інстынктыўна адчуваў, што нейкім дзіўным
чынам мне гэта можа дапамагчы

казаў — дзякуй табе, вада, што магу цябе
піць і што ты такая смачная
і піў вялікімі глыткамі

разумею, сьмешна, але мне дапамагло
увогуле ў жыцьці найбольш дапамагаюць
дурныя і сьмешныя рэчы, а тыя сур’ёзныя
і разумныя не памагаюць ані

цяпер проста п’ю ваду,
калі адчуваю смагу, моўчкі

бо цяпер, у гэтае імгненьне
ўсё добра.

вада ўсё яшчэ смакуе.
я ўсё яшчэ жыву.

Пераклаў зь літоўскай Андрэй Хадановіч. 
Перакладчык шчыра дзякуе аўтару за кансультацыі і дапамогу ў працы.