It’s nothing that yesterday was soaked in blood… Jazep Padabed and his experiments

Jazep Padabed entered literature as the author of the only poetry book under the standard and concise title — "Poems" (1926). However, judging by the announcements, at first the book should have been called a little more original: "Sailing". Why? Because in the poem that opens it, the author wrote: "We are sailing to other centuries under the greenery...". As befits an idealistic romantic (and this, it seems, was Jazep Padabed in life), the poet sang in his poems the desire "forward", "to a single goal", "to a creative tomorrow", "to the fiery sun", "to the Sunny Commune", "on a date of new days", "to new distances"... 

Even contemporaries noticed that the collective "we" in the poems of Jazep Padabed prevails over the personal "I". However, despite this, he carefully searched for means of poetic expression. For example, metaphors: "the village dived into the valley like a gray cat", " I looked at my watch on my hand: / the black mustache does not show six. / Outside the window, until recently, the windmill was playing so strangely / on the keys of the leaves, but it calmed down." Sometimes it turned out almost futuristically, as, for example, about one of the heroes, Apanasaŭ Ničypar: "and, like an electric station, / with hearing wires, he grew into a bustling area — well, just a man-machine!".  

The poet also liked to decorate the poem with a couple of loud alliterative lines: "Дубровы шум шурпаты ў шыр абшараў / Каціўся-плыў прыбоем морскіх хваль. [...] Як рассыпаньне гонтаў-лёстак, лёскат  / Ня раніў кулямі далёка шыр". 

He experimented with the form of the poem (he created sonnets, filling them with contemporary themes), and with rhythm: it is even interesting to watch how his lines suddenly break out of a supposedly certain poetic size, how they lengthen or, conversely, shorten by one or two metric steps. Or the rhythm of the lines breaks in a completely unpredictable way, and then you begin to doubt whether it was really intended (for example, to emphasize that "love is cut, torn off like a string"), or is it someone's omission — the author or the editor...

After 1928, Jazep Padabed stopped publishing, apparently disappointed either in poetry or in the "bright future" that he so enthusiastically dreamed of: in reality, it turned out to be dull, oppressive and cruel. The further fate of Jazep Padabed became known only recently. In the 1930s, he lived in the Chelyabinsk region of the RSFSR — it is not difficult to guess that he did not get there of his own free will. And on June 14, 1938, his life was cut short in one of the camps of the Komi ASSR.

                                                                                                              Viktar Žybul

НОЧЧУ

Узмахвае вятрыска вольны пухкай хусткай.
Скрыла ноч і сёлы і палёў разоры.
Узвышша глыбіня ўжо стала сіня-хрусткай,
І дно усеялі гарохам срэбным зоры.

Іду. Іду па сьцежцы. Ў сівыя туманы
Ціш мачае-мочыць сьвіты сваёй крысься…
Ша!.. Воддаль сьвіст няждана пікай вострай раніў
І змоўк, як-бы прад ноччу гордаю скарыўся…

Плыве насустрач мая вёска цёмным кустам;
Сьпіць даўно; чуваць, як дышуць яе грудзі,
Вярстовы слуп, як вартаўнік той, у баку стаў
І сочыць, по-начы дарогамі хто блудзіць?..

Іду павольным крокам. Думкі-жа няспынна
Дню патрэбы закілзаць імкнуцца ў цуглі.
Але — жыцьцё сваю работу ўпарта пыніць
І больш ня будзе абшарпаным шляцца валацугай…

І ты, мая гарбатая бабулька, вёска —
Піць ня будзеш коўшам палыновых зельляў:
Убачыш — амалодзяць комсамолкай вёсны,
Інакш ад сёньняга палі узросьцяць зелень…

Іду. Іду ў раздум‘і. Ў сівыя туманы
Ціш мачае-мочыць сьвіты сваёй крысься.
Далёка дзесь сьмяецца аганёк рахмана.
Далёка дзесь касьцёр комэтай заіскрыўся…

[1925]


ПЕРАД РАНІЦАЙ

Мужык заснуў і сьпіць рабочы:
Варстат за дзень яго нагоскаў.
У смольны вір вясковай ночы
Ўтанулі горад наш і вёска.

Калёсы ў полі не рыпочуць
І даль ня раняць адгалоскам.
Адна рака маўчаць ня хоча:
Крынічыць музыкай усплёскаў.

Нашэпты цішы яна гоніць,
Як срэбра льлецца, звонка звоніць
У раскудзеленым тумане.

Яна складае горда гімны,
Залітай сокамі маліны —
Чырвонай, пышнай, яркай рані!..

[1925]


НЯ ВОСЕНЬ ЦІСЬНЕ…

Сьціскаецца сэрца не таму, што восень,
зямлю пасьцілае залацісты ліст.
Ня згіне ад марозаў жытні росьсеў,
Што сьцелецца, вунь, аксамітам па зямлі.

Дыван хай насьцілае залацісты ліст,
Зіма пакрые белым пакрывалам…
Ня восень цісьне, не з-за восені душа баліць,
Душа, што многае стрывала.

Зіма пакрые белым пакрывалам
Палі, прастор, адзене ў сьнежна-ватны пух.
І толькі для яе марозаў моцы мала,
Каб у грудзёх стрымаць імпэту дух!

Палі, прастор адзене ў сьнежна-ватны пух…
А захад будзе галасіць, як і галосіць.
І будзе на нагах змардованых зьвінець ланцуг,
Пакуль народ пакуту зносіць.

А захад будзе галасіць, як і галосіць,
Дубы і тыя будуць шалясьцець лісьцём інакш.
Калі, калі вось гэту восень
Заменіць маладая, сонцарусая вясна?!.

[1925]


МЫ ЙДЗЕМ

Зялёна-цёмны кучаравы гай,
Шумі аб шчасьці ў гордым шуме шат,
Шагае цьвёрда — крок у крок нага,
Агнём палае вольная душа!

Дарогу больш ня ўкрадзе мітульга:
Хвалюе чырвань маку наш абшар,
Мы йдзем. Дасягнуць вечна мэту льга,
Калі надзеі звоняць — ня шуршаць!

Нічога, што учора змочана ў крыві…
Яно тане, тане у часу вір —
Сьпеў горды новаму складае гай!

Сталёвым стаў разгонны сёньня крок.
Мы йдзем! Гарыць зарою наш зарок, —
Дарогу не завіхрыць мітульга!..

[1925]


ЁН СЬПІЦЬ

Памяці Кастуся Каліноўскага

I
Ён сьпіць пад насыпам кургана,
замёр у сэрцы бурны ўздым.
Злажыўшы бойкі зброю рана,
Ён сьпіць пад насыпам кургана.
Няма сягоньня атамана,
але аб ім зьвіняць гады:
– Ён сьпіць пад насыпам кургана,
злажыўшы зброю маладым.

II
Ён сьпіць — магутны, горды волат...
Няхай! Пашану аддамо —
і ўзьнімем вышай цяжкі молат...
Ён сьпіць — магутны, горды волат.
Гады лятуць. Не балаголам
імкнуцца ў вечнасьць, як дамоў...
Хай сьпіць магутны, горды волат:
мы доўг пашаны аддамо!..
[1926]


ЛІСТ БРАТУ

Сьцяпан, навокал залатая восень. 
З кляноў лісты пажоўклыя разносіць
вецер і завівае ў дзікі сьвіст. 
Гляджу — і на душы кляновая завея 
і даль: то робіцца цямней, то пунсавее, —
а ты мне пішаш гэты ліст. 

Убачыў многа жорсткасьці ты з болем 
у тым, што не паеду двору болей, —
як бы чужым сябе я абвясьціў. 
О, брат, — няўжо я маладую радасьць 
ня ўбачу на другіх пукатых градах 
і не пачую у другім лісьці?!

Падумай сам: я не малы. Як лопух, вуха 
я не настаўлю і ня буду слухаць, 
што будзе мама ласкава казаць. 
Пакінуў двор і не вярнуся болей 
глядзець на нізкастрыжанае поле 
і на каня, што чэша зад. 

Няхай жывуць: сястра, браты, матуля, 
што ласку да дзяцей глыбока туліць 
і пазірае ў даль, за лес, штодня. 
Пайду сваёю, вілаватаю, дарогай 
туды, дзе месяц срэбны свае рогі 
закінуў дзесь у маладняк!

Верасень, 1926 г.


ШЛЯХІ ВЯДУЦЬ…

Вянок пачуцьцяў 
на магілу адышоўшых.

Шляхі вядуць… Вядуць і абрываюцца… 
Ня сьціхла Навальніца, 
і — чалавек гарыць…
У гэткі час дубы так часта валяцца, 
а іх жывіца 
цячэ да новых дрэў мяздры…

К магілам сьвежым, незарослым, волатаў 
з наўкол сышліся тропы. 
Пашана, ты — крышталь! 
Ударыў гром — і неба шлём расколаты…
А сьцяг жалобы —
да болю раніць сонца-даль…

Шляхі вядуць… Вядуць і абрываюцца… 
Ня сьціхла Навальніца, 
і — чалавек гарыць…
Дубоў-асілкаў многа яшчэ зваліцца… 
Але зарніца —
дзень родзіць Новае Пары. 

[1927]


АСЕНЬНІ НАПЕЎ

Мы любім маладую восень, 
калі, як ружы, яблыкі гараць 
і ў небе ўсё глыбее просінь. 
О, восень — мудрая пара! 
Час дасьпяваньня — час высокі. 
Палі падстрыжаны. Снапы ў гумне. 
І сад набрак апошнім сокам: 
асыпле плён і пачане чарнець…

* 
Прырода сьпіць. Яна увесну 
абудзіцца, каб пышна расьцьвісьці!.. 
О, наша моладасьць! Як песьня, 
ты сёньня звонка шалясьціш… 
А пройдуць дні. Спадуць разьлівы. 
Увойдзе рэчка ў скаты-берагі… 
Сталёвей будзе шаг. І наш гульлівы 
настрой адменіцца другім…

*
Хай асыпае моладасьць пялёсткі: 
хутчэй дасьпее буйны плён. 
Тугую радасьць будзем плёскаць 
на пасмы просіні, як лён…
Сады набраклі сьпелым сокам. 
Зірнеш, як ружы, яблыкі гараць. 
Час дасьпяваньня — час высокі. 
Ты, восень, — мудрая пара! 

[1927]


АБАРВАНАЕ КАХАНЬНЕ…

Пад купалам эмалевага неба, угары, 
ліхтарык месяца гарэў… І друг мой гаварыў: 

– Расьлі балючыя пачуцьці шмат разоў; 
пачуцьці вострыя, як брытвы срэбнае лязо…

Скажы, каму цікава гэта ведаць, гэта знаць, 
што перарэзана, абарвана каханьне, як струна?!

Я адчуваю навальніцы ўюгу над сабой 
і калі маўчу — тады ў душы двайная боль… 

А можа гэта воцат вусьцішных і палкіх сноў? 
Ня вернецца яна, ня вернецца назад узноў… 

Няўжо так рана прашумела бурная вясна 
і перарэзана, абарвана каханьне, як струна?.. 

І, як ня цяжка, не балюча, не аддам другой 
нявычэрпнае каханьне любай, дарагой… 

Як смоль, чарнела жнівеньская ноч, каб на зары 
раптоўна пабялець… Мой друг маўчаў, не гаварыў. 

Менск, 25/ХІ–1927 г.